TRÍ KHÔN CỦA TA ĐÂY

Nội dung

Một con cọp từ trong rừng đi ra, thấy một anh nông dân cùng một con trâu đang cày dưới ruộng. Trâu cặm cụi đi từng bước, lâu lâu lại bị quất một roi vào mông. Cọp lấy làm ngạc nhiên lắm. Ðến trưa, mở cày, Cọp liền đi lại gần Trâu hỏi:

– Này, trông anh khỏe thế, sao anh lại để cho người đánh đập khổ sở như vậy?

Trâu trả lời khẽ vào tai Cọp:

– Người tuy nhỏ, nhưng người có trí khôn, anh ạ!

Cọp không hiểu, tò mò hỏi:

– Trí khôn là cái gì? Nó như thế nào?

Trâu không biết giải thích ra sao, đành trả lời qua quýt:

– Trí khôn là trí khôn, chứ còn là cái gì nữa? Muốn biết rõ thì hỏi người ấy!

Cọp thong thả bước lại chỗ anh nông dân và hỏi:

– Trí khôn của anh đâu, cho tôi xem một tí có được không?

Anh nông dân suy nghĩ một lát rồi nói:

– Trí khôn tôi để ở nhà. Ðể tôi về lấy cho anh xem. Anh có cần, tôi sẽ cho anh một ít.

Cọp nghe nói, mừng lắm.

Anh nông dân toan đi, lại làm như sực nhớ ra điều gì bèn nói:

– Nhưng mà tôi đi khỏi, lỡ anh ăn mất trâu của tôi thì sao?

Cọp đang băn khoăn chưa biết trả lời thế nào thì anh nông dân đã nói tiếp:

– Hay là anh chịu khó để tôi buộc tạm vào gốc cây này cho tôi được yên tâm.

Cọp ưng thuận, anh nông dân bèn lấy dây thừng trói cọp thật chặt vào một gốc cây. Xong anh lấy rơm chất chung quanh Cọp, châm lửa đốt và quát:

– Trí khôn của ta đây! Trí khôn của ta đây!

Trâu thấy vậy thích quá, bò lăn ra mà cười, không may hàm trên va vào đá, răng gãy không còn chiếc nào.

Mãi sau dây thừng cháy đứt, Cọp mới vùng dậy ba chân bốn cẳng chạy thẳng vào rừng không dám ngoái nhìn lại.

Từ đó, cọp sinh ra con nào trên mình cũng có những vằn đen dài, vốn là dấu tích những vết cháy, còn trâu thì chẳng con nào có răng ở hàm trên cả.

Phân tích cơ bản

• Tác giả: Khuyết danh (do nhân dân lao động sáng tạo, gìn giữ và truyền miệng từ đời này sang đời khác).
• Tính chất nhân hóa nhân vật: Đây là tác phẩm tiêu biểu nhất cho nghệ thuật nhân hóa của truyện cổ tích loài vật Việt Nam. Các con vật (Trâu, Hổ) đều biết nói năng, biết tò mò, suy nghĩ và có những cuộc đối thoại mang tính lý luận rất cao với con người về một khái niệm trừu tượng là "Trí khôn".
• Sự đối lập giữa các tuyến nhân vật: Truyện xây dựng sự tương phản rõ rệt để làm nổi bật chủ đề:

• Con Hổ: Đại diện cho sức mạnh cơ bắp tuyệt đối, chúa tể rừng xanh nhưng lại ngây thơ, khờ khạo và kiêu ngạo.
• Con Trâu: Đại diện cho sự chăm chỉ, thật thà nhưng cam chịu, nhẫn nhịn và phục tùng.
• Con Người: Nhỏ bé về vóc dáng nhưng làm chủ tình thế nhờ sự mưu trí, biết biến thế bị động thành chủ động.

• Ý nghĩa của ba chi tiết giải thích tự nhiên: Điểm đắt giá của truyện là lồng ghép khéo léo 3 hiện tượng tự nhiên vào một kết cục:

• Vết vằn trên mình hổ: Là vết tích của những vòng dây thừng bị cháy sém khi hổ bị trói và đốt.
• Hàm răng trên của trâu: Do trâu chứng kiến cảnh hổ bị lừa thì buồn cười quá, ngã ngửa ra đất, đập miệng vào đá làm gãy hết hàm răng trên.
• Sự khuất phục của loài vật: Giải thích lý do tại sao một con trâu to khỏe lại chấp nhận để con người dắt mũi, và tại sao loài hổ dữ dằn lại luôn sợ con người và lửa.