Quan lớn mua vàng

Nội dung

Theo lệ ngày xưa, ai làm quan thì mua món gì cũng chỉ phải trả nửa giá tiền, trừ mua vàng phải trả đủ. Một ông quan nọ vừa đến nhậm chức, bảo hiệu vàng đem hai lạng đến bán cho ngài. Chủ hiệu vàng nghe tiếng quan dữ như cọp, mới bẩm:

- Vàng mỗi lạng thực giá sáu chục đồng, song quan lớn thì trả một nửa cũng được. Quan cầm hai lạng vàng xem, rồi ung dung bỏ một lạng vào túi. Chủ hiệu tưởng quan chỉ mua có một lạng, còn lạng kia trả lại, nên khi quan vào nhà trong, anh ta vẫn đứng đấy đợi trả tiền. Hồi lâu quan ra, thấy vậy mới hỏi:

- Mua bán xong rồi, còn đứng đấy làm gì? 

Chủ hiệu vàng đáp:

- Con chờ quan lớn trả tiền cho.

Quan bảo:

- Tiền trả rồi, còn đòi gì nữa?Chủ hiệu vàng đáp:

- Hai lạng, quan trả lại một lạng, lấy một lạng.

Quan nổi giận:

- Nhà ngươi lạ thật! Nhà ngươi bảo ta trả một nửa cũng được. Ta mua hai lạng, nhưng chỉ lấy một, trả lại một chẳng phải là đã trả một nửa là gì!

Phân tích cơ bản

• Bối cảnh ra đời: Truyện bắt nguồn từ một luật lệ ngầm bất công trong xã hội cũ: "Quan đi mua hàng được giảm nửa giá". Điều này phản ánh đặc quyền đặc lợi chèn ép dân chúng của giai cấp thống trị thời phong kiến.
• Nhân vật chính:
  • Quan lớn mới nhậm chức: Kẻ được tiếng là "dữ như cọp", nhưng thực chất lại là một tên lưu manh học thức, dùng cái danh "quan lớn" và cách chơi chữ lươn lẹo để ăn cướp công khai.
  • Chủ hiệu vàng: Người dân thấp cổ bé họng, vì sợ uy quyền của quan nên chấp nhận chịu thiệt thòi cắt bớt lợi nhuận, nhưng cuối cùng vẫn bất lực trước sự trơ trẽn của quan.
• Ý nghĩa nghệ thuật:
  • Nghệ thuật đánh tráo khái niệm: Gây cười và tạo phẫn nộ bằng cách để nhân vật quan lớn lập luận cực kỳ phi lý: "Trả một nửa tiền" (giảm giá 50%) bị ông ta cố tình đánh đồng với việc "Trả lại một nửa số hàng" (lấy một nửa và không trả một đồng nào).
  • Tình huống trào phúng độc đáo: Tiếng cười bật ra từ sự ngơ ngác của anh chủ tiệm và bộ mặt "ung dung", "nổi giận" đầy tráo trở của tên quan ở cuối truyện.
• Thông điệp/Ý nghĩa: Vạch trần bản chất tàn bạo, tham lam không ghê tay của bọn quan lại phong kiến. Chúng không chỉ cướp bóc bằng bạo lực mà còn dùng cả sự "thông minh" lươn lẹo để bóc lột dân nghèo. Truyện là tiếng cười ra nước mắt, thể hiện nỗi khốn khổ của người dân khi gặp phải quan tham.