Bẩm chó cả

Nội dung

Nhà nọ thấy quan lại tham nhũng, trong lòng rất khinh. Một hôm, các quan đến nhà chơi, trong số đó có cả mấy bạn đồng song thuở trước. Ông ta bảo người nhà dọn rượu tết. Người nhà bưng mâm lên, ông ta đứng dậy thưa:

- Chả mấy khi rồng đến nhà tôm, các ngài có bụng yêu nhà nho thanh bạch đến chơi, có chén rượu nhạt xin các ngài chiếu cố cho.

Các quan cầm đũa, bấp mấy món. Các quan ăn thấy ngon miệng, liền khề khà hỏi: 

- Đây đĩa gì, kia bát gì…

Nhà nho thong thả nói:

- Ðây là chó, kia cũng là chó, bẩm toàn chó cả.

Phân tích cơ bản

• Bối cảnh ra đời: Truyện phản ánh mối quan hệ bất bình đẳng trong xã hội phong kiến, cụ thể là giữa quan lại, địa chủ (những kẻ có quyền có thế) với kẻ ăn người ở, đầy tớ vô lại hoặc cấp dưới chuyên luồn cúi.
• Nhân vật chính:
  • Quan lớn (hoặc Tri phủ/Tri huyện): Người có tính khí hống hách, thích hạch sách và coi khinh kẻ dưới.
  • Anh đầy tớ (hoặc lính hầu): Kẻ láu cá, chuyên dùng những lời nịnh bợ, khúm núm để làm vừa lòng chủ, nhưng đôi khi chính sự nịnh bợ rập khuôn lại phản tác dụng.
• Cốt truyện chính: Quan lớn đi ra ngoài, anh đầy tớ chạy theo hầu hạ. Thấy bất cứ cái gì dọc đường quan cũng hỏi, anh đầy tớ đều chắp tay thưa gửi vô cùng cung kính bằng từ "Bẩm...". Khi đi qua một đàn chó, quan hỏi đàn gì, anh ta quen miệng nịnh bợ liền thưa: "Bẩm quan, bẩm chó cả nhé!" hoặc câu trả lời biến tướng khiến người nghe hiểu nhầm thành anh ta đang chửi khéo quan.
• Ý nghĩa nghệ thuật:
  • Sử dụng nghệ thuật gây cười bằng cách lặp đi lặp lại một thói quen ngôn ngữ (quá trình rập khuôn từ "Bẩm...").
  • Tạo cú hích bất ngờ ở câu chốt (climax) khi hành vi nịnh bợ vốn để lấy lòng lại biến thành một lời xúc phạm hài hước.
• Thông điệp/Ý nghĩa: Truyện phê phán cay độc thói nịnh bợ, mù quáng, thiếu suy nghĩ của những kẻ chuyên luồn cúi trong xã hội cũ. Đồng thời, đây cũng là đòn châm biếm sâu cay đối với giai cấp thống trị - những kẻ thích nghe lời dạ thưa, bợ đỡ để rồi tự rước lấy những tình huống dở khóc dở cười.