SỰ TÍCH MÈO VÀ CHUỘT

Nội dung

Đời xưa, chuột vốn là một giống linh thiêng ở trên Trời. Trời giao cho nó giữ chìa khóa kho lúa của Trời. Nhưng chuột không phải là một loài đáng tin cẩn, nhận được giữ chìa khóa, cứ tự do đến mở kho rủ nhau vào ăn rả rích hết bao nhiêu là lúa.

Sau Trời biết, lấy làm giận lắm, mới không cho ở trên ấy nữa, mà đuổi xuống dưới hạ giới để sai giữ chìa khóa lẫm thóc của nhân gian.

Nhưng chứng nào tật ấy, chuột lại rủ nhau vào lẫm thóc của người rả rích ăn no nê. Đến nỗi người phải có câu than rằng: 

“Chuột kia xưa ở nơi nào ?

Bây giờ ăn lúa nhà tao thế này ?”

Người lấy làm chua xót, mới kêu với vua Bếp. Vua Bếp liền bắt nó đem lên trả Trời và tâu rằng:

– Chuột này vốn chuột của Thiên Đình, sao Thiên Đình lại thả nó xuống hạ giới ?

Trời nói:

– Ừ, trước nó ở trên này giữ chìa khoá kho thóc cho ta. Nhưng bởi nó ăn vụng lúa của ta nhiều lắm nên ta không cho nó ở trên này, ta đuổi nó xuống hạ giới cho nó giữ lúa ở dưới ấy.

Vua Bếp tâu:

– Nó xuống dưới ấy nó lại ăn vụng lúa hại lắm. Bẩm,chúng con thiết nghĩ: lúa của Trời nhiều, lúa của người ít, của Trời nó ăn không hết chớ của người nó cứ ăn mãi, thì có ngày hết cả, người đến chết đói mất. Vậy xin bây giờ lại cho nó lên trên Trời là phải.

Trời nghe tâu, phán rằng:

– Không được. Ta đã đuổi nó đi cho xa, ta không thể cho nó lại lên đây nữa. Thôi bây giờ có một cách: Ta có một con mèo, ta cho chú đem xuống hạ giới để khi nào chuột nó ăn lúa của nhân gian thì thả mèo ra cho nó bắt chuột, rồi gầm gừ ăn chuột đi, còn khi nào nó không muốn bắt chuột, thì chú bảo con mèo cứ kêu với con chuột rằng: “Nghèo, nghèo, nghèo”, thì chuột nó cũng sợ mà nó phải bỏ đi.

Vua Bếp lạy tạ, rồi lại đem chuột và cả mèo xuống hạ giới. Rồi cứ theo như lời dạy mà làm.

Thành thử bây giờ khi nào mèo rình bắt được chuột, rồi mèo cứ “gầm gừ, gầm gừ” và khi nào không bắt được chuột thì mèo ngồi kêu: “nghèo, nghèo, nghèo, nghèo”…

Nhưng lúc ấy, mèo ngồi nghĩ lại, mới lấy làm giận vua Bếp, vì tại vua Bếp mèo mới phải xuống dương gian. Nhưng không làm gì nổi vua Bếp, mèo chỉ còn cách thỉnh thoảng vào giữa đống tro bếp để phóng uế.

Phân tích cơ bản

• Giải thích tập tính tự nhiên qua thế giới quan dân gian: Tác phẩm lý giải một cách hóm hỉnh các hiện tượng sinh học trong tự nhiên:

• Mối quan hệ "không đội trời chung", hễ gặp nhau là đuổi bắt giữa mèo và chuột.

• Tập tính gặm nhấm phá hoại đồ đạc, quần áo, sách vở của loài chuột (được xem như hành vi trả đũa hoặc thói quen hình thành sau một sự kiện trong truyện).

• Tiếng kêu "gừ gừ" hoặc hành động rình rập, vồ bắt của loài mèo.

• Sự giao thoa với tín ngưỡng và văn hóa Đông Á: Cốt truyện này có mối liên hệ mật thiết với các truyền thuyết giải thích về Mười hai con giáp. Nó giải thích lý do vì sao chuột (Tý) đứng đầu hàng đại chi nhưng mèo (Mão) lại không có mặt trong danh sách (ở một số nước như Trung Quốc, vị trí của Mão là con thỏ), hoặc giải thích sự tráo trở của chuột khiến mèo bị lỡ hẹn với Ngọc Hoàng.

• Nghệ thuật nhân hóa và tính chất trào phúng: Các con vật được ban cho tính cách, tư duy và hành động như con người (biết lập mưu, kết bạn, biết tức giận, hứa hẹn). Truyện mang đậm tính chất hài hước nhưng ẩn chứa sự châm biếm sâu sắc.

• Bài học nhân sinh và đạo đức:

• Phê phán thói ích kỷ, lừa lọc, phản bội lòng tin của bạn bè vì lợi ích cá nhân (đại diện qua hình tượng nhân vật chuột).

• Cảnh báo về hậu quả của sự nhẹ dạ cả tin, đặt niềm tin sai chỗ. Khẳng định một khi lòng tin đã bị phá vỡ thì rất khó để hàn gắn, chỉ còn lại sự thù hằn và truy đuổi.