SỰ TÍCH CON MUỖI

Nội dung

Ngày xưa, có một người nông dân hiền lành tên là Ngọc Tâm, có một người vợ xinh đẹp tên là Nhan Diệp. Khác hẳn với tính tình đơn giản của chồng, quanh năm chăm chú làm ăn, người vợ lười biếng xa hoa, chỉ lo thỏa thê sung sướng.

Trong lúc hai vợ chồng tưởng chung sống với nhau đến răng long đầu bạc, thì Nhan Diệp bỗng lăn ra chết.

Người chồng đau đớn quá, không muốn rời xa xác vợ, bèn bán hết tài sản, mua một chiếc thuyền chở quan tài vợ thả bồng bềnh trên mặt nước.

Một buổi sớm mai thuyền đi đến dưới chân một ngọn núi cỏ cây ngào ngạt, Ngọc Tâm lên bờ thấy đủ các kỳ hoa dị thảo, cây cối nặng trĩu trái thì lấy làm lạ bèn phăng lần lên cao. Lưng chừng núi, Ngọc Tâm gặp một ông lão tướng mạo phương phi, râu tóc bạc phơ, tay chống gậy trúc đang lần bước. Thấy người có vẻ tiên phong đạo cốt, đoán chừng là thần tiên ở núi Thiên Thai xuất hiện, Ngọc Tâm bèn sụp lạy, rồi thiết tha xin cứu tử hoàn sinh cho người vợ thương yêu.

Vị thần thương hại nhìn Ngọc Tâm hồi lâu rồi nói:

– Ngươi còn nặng lòng vương vấn trần ai, chưa thoát được vòng tục lụy… Ta có thể giúp cho ngươi đạt ước vọng song về sau ngươi đừng có lấy làm ân hận!

Ngọc Tâm theo lời vị thần, dở nắp quan tài vợ ra, chích đầu ngón tay mình nhỏ ba giọt máu vào thi thể Nhan Diệp, thì người đàn bà từ từ mở mắt ra, rồi ngồi lên như sau một giấc ngủ dài.

Trước khi từ giã, vị thần bảo người đàn bà vừa sống lại:

– Đừng quên bổn phận của người vợ… Hãy luôn luôn nghĩ đến lòng thương yêu chung thủy của chồng… Chúc cho hai vợ chồng được sung sướng.

Trên đường về quê, người chồng hối hả giục thuyền đi mau. Một tối thuyền ghé bến, Ngọc Tâm lên bờ mua sắm thức ăn. Trong lúc đó, có một chiếc thuyền buôn lớn đậu sát bên cạnh, chủ nhân là tay lái buôn giàu có chú ý đến nhan sắc lộng lẫy của Nhan Diệp. Hắn gợi chuyện, mời Nhan Diệp qua thuyền mình dùng trà rồi ra lệnh cho bạn thuyền dong hết buồm chạy.

Ngọc Tâm quay về thấy mất vợ, bỏ cả ăn ngủ, ngày đêm đi tìm kiếm, một tháng sau mới gặp. Nhưng người đàn bà đã quen với lối sống xa hoa bên cạnh tay lái buôn giàu có, quên cả tình cũ nghĩa xưa. Thấy rõ bộ mặt thật của vợ, Ngọc Tâm như tỉnh cơn mê, bảo Nhan Diệp:

– Mình được tự do bỏ tôi song tôi không muốn mình còn lưu giữ kỷ niệm gì của tôi nữa, vậy hãy trả lại ba giọt máu của tôi đã nhỏ ra để cứu mình sống lại.

Nhan Diệp thấy được ra đi dứt khoát dễ dàng như thế, vội vàng lấy dao chích đầu ngón tay, nhưng máu vừa bắt đầu nhỏ giọt thì nàng ngã lăn ra chết.

Người đàn bà nông nổi, phụ bạc chết vẫn còn luyến tiếc cõi đời nên hóa kiếp thành một vật nhỏ, ngày đêm đuổi theo Ngọc Tâm, tìm cách ăn cắp ba giọt máu để trở lại làm người. Con vật này luôn luôn kêu than với chồng cũ, như van lơn, như oán hận, như tiếc thương, ngày đêm o o không ngừng. Về sau giống này sinh sôi nẩy nở rất nhiều, người ta đặt tên nó là con muỗi. Vì ghét kẻ phụ bạc, nên mỗi lần muỗi lại gần, người ta không tiếc tay đập cho nó chết.

Phân tích cơ bản

• Tác giả: Khuyết danh (do nhân dân lao động sáng tạo và truyền miệng từ đời này sang đời khác).
• Mô-típ "Cải tử hoàn sinh" bằng máu: Chi tiết người chồng cắt tay nhỏ 3 giọt máu để cứu người vợ đã chết sống lại là một mô-típ rất đắt giá trong văn học dân gian. Nó tượng trưng cho sự ban phát lại sự sống, gắn kết định mệnh bằng giao ước tình thâm. Khi người vợ phản bội, việc đòi lại 3 giọt máu cũng đồng nghĩa với việc tước lại quyền làm người của kẻ bội bạc.
• Sự kết hợp giữa cổ tích loài vật và cổ tích thế sự: Truyện mang cấu trúc điển hình của cổ tích loài vật (kết thúc bằng việc vật hóa), nhưng nội dung bên trong lại đậm đặc tính chất thế sự, sinh hoạt. Truyện đi sâu vào phản ánh sự tha hóa của lòng người trước sự cám dỗ của tiền bạc và sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội cũ.
• Ý nghĩa của chi tiết giải thích tự nhiên: Kết cục của truyện giải thích một cách vô cùng lãng mạn và sâu sắc về tập tính của loài muỗi: Do người vợ sau khi trả lại máu thì chết đi, hóa kiếp thành một con côn trùng nhỏ bé. Vì quá luyến tiếc kiếp làm người và khối tài sản đã mất, con muỗi ấy cứ phải bay vo ve quanh con người để đốt, cố tìm cách hút lại 3 giọt máu năm xưa với hy vọng hão huyền là được biến trở lại thành người.
• Giá trị giáo dục: Câu chuyện là lời cảnh tỉnh nghiêm khắc về luật nhân quả ở đời: Kẻ tham lam, phụ bạc tình nghĩa thì cuối cùng sẽ phải trả giá đắt, bị tước bỏ tư cách con người và bị xã hội ghét bỏ, xua đuổi.