Nhưng nó phải bằng hai mày

Nội dung

Làng kia có một tên lí trưởng nổi tiếng xử kiện giỏi.

Một hôm nọ, Cải với Ngô đánh nhau, rồi mang nhau đi kiện. Cải sợ kém thế, lót trước cho thầy Lí năm đồng. Ngô biện chè lá những mười đồng. Khi xử kiện thầy Lí nói:

– Thằng Cải đánh thằng Ngô đau hơn, phạt một chục roi.

Cải vội xòe năm ngón tay, ngẩn mặt nhìn thầy Lí, khẽ lẩm bẩm:

– Xin xét lại, lẽ phải về con mà!

Thầy Lí cũng xòe năm ngón tay trái úp mu lên trên ngón tay mặt nói:

– Tao biết mày phải… nhưng nó lại phải… bằng hai mày!

Phân tích cơ bản

• Bối cảnh ra đời: Truyện hình thành trong xã hội phong kiến Việt Nam xưa, giai đoạn các cơ quan công quyền (huyện đường, phủ đường) bị suy thoái, nạn đút lót và tham nhũng diễn ra công khai.
• Nhân vật chính:
  • Cải và Ngô: Hai người dân lao động đi kiện tụng nhau.
  • Thầy lý (Lý trưởng): Đại diện cho giai cấp thống trị cấp cơ sở, kẻ cầm cân nảy mực nhưng lại tham lam, ăn hối lộ của cả hai bên.
• Ý nghĩa nghệ thuật:
  • Sử dụng nghệ thuật chơi chữ độc đáo (từ "mày" vừa chỉ đại từ nhân xưng, vừa chỉ ngón tay ra dấu xòe bàn tay).
  • Tạo tình huống gây cười bất ngờ, trào phúng sâu sắc qua hành động và ngôn ngữ của nhân vật ở cuối truyện.
• Thông điệp/Ý nghĩa: Vạch trần bản chất tham lam, xử kiện dựa trên tiền bạc của quan lại địa phương; đồng thời là lời cảnh tỉnh cho những người nông dân nghèo bấy giờ: đi kiện tụng chỉ làm "béo" quan lại, cuối cùng bản thân đều chịu thiệt thòi.